Big Data: moet alles wat kan?

19-10-2017

Big Data: transformeren we langzaam in onze data, zijn we onze data al? Hoe staat het met onze digitale identiteit? Wat gebeurt daarmee? Wat brengt Big Data ondernemers en wat niet? Waar ligt de grens tussen object en subject?

Interne en externe data

Allemaal vragen die opkomen uit, en nog steeds voortwoekeren in de breinen van zes ondernemers. We zijn te gast bij Hampshire Plaza Hotel Groningen op de woensdag nadat het coalitieakkoord bekend is gemaakt. “Vertrouwen in de toekomst”, zo luidt het credo. Geldt dit ook als we het hebben over Big Data? Eerst eens horen wat de deelnemers aan het Tafelgesprek verstaan onder Big Data.

Hink Warntjes, chief operations officer van het digitale platform voor arbeidsbemiddeling Yobs? bijt het spits af: ‘Voor mij gaat het om alle data die we vergaren en gebruiken zonder personalisering.’ Zijn collega, chief executive officer Sven Hazelhekke, vult aan: ‘Het gaat bij Big Data om drie belangrijke zaken: kwantiteit, diversiteit en snelheid, die in een totaal nieuwe discipline de vraag oproepen hoe je ermee om moet gaan.’

André Varma, directeur van business intelligence dienstverlener MMP, wijst erop dat iedereen data in huis heeft. ‘We beginnen met wat er aan data voorhanden is en voegen daar externe data aan toe. Het eind van het liedje is dat er sprake is van Big Data omdat je alle in- en externe data met elkaar in verbinding brengt.’

startmakkelijk big data68

André Varma: ‘Datagedreven zakendoen op een integere manier.’

Zichzelf achterhalende algoritmen

Inderdaad: data produceren nieuwe data en hiermee zichzelf. Maas-Jan Smit, contractmanager van SPIE Numac, (onderhoud van industriële technische installaties) gaat ook in eerste instantie uit van bestaande data. ‘Je moet je om te beginnen de vraag stellen wat je wilt bereiken en welke data je daarvoor nodig hebt. Daarbij moet je eerst gebruik maken van bestaande data en als het nodig is vul je die aan met externe data.’

De fascinatie van Vincent Lubbers (online marketing dienstverlener Prime) betreft de snelle ontwikkeling bij platforms als Google, LinkedIn en Facebook. ‘Daar is zo veel informatie voorhanden. Als je gebruik maakt van de juiste informatie kun je je doelen op een heel efficiënte manier behalen. Het probleem is alleen dat de algoritmen zichzelf in een mum van tijd en voortdurend achterhalen.’

Elsje Miedema (Linidos, jurist) verstaat onder big data ‘een verzameling van verschillende datasets die door systemen worden achterlaten, en die met behulp van technieken met elkaar worden verbonden en worden verwerkt en bewerkt voor het kunnen doen van analyses’.

startmakkelijk big data80

Elsje Miedema: ‘Veel angsten komen voort uit onwetendheid.’

Moreel vraagstuk

De tafelaars zijn het erover eens dat ondernemers een visie moeten hebben op het fenomeen Big Data. Het idee dat de Mark Zuckerbergs alles lezen, zien, horen en voorspellen, maakt onrustig. Varma benadert Big Data vanuit de bedrijfsmatige kant: ‘Ieder bedrijf heeft zo zijn data en analyseert die om trends en ontwikkelingen op te sporen, aan de hand waarvan het zijn processen kan verbeteren.’

Hazelhekke hamert erop dat de eigenheid van data voorop moet staan. ‘Niet overheden en bedrijven, maar wijzelf moeten eigenaar zijn van onze data.’ In dit verband wijst Warntjes op de praktijk dat de persoonsgegevens, die op Mijn Overheid staan, bepaald niet afgesloten zijn voor derden. ‘Denk maar eens aan ambtenaren die in het kader van de Wmo zo bij alle gegevens kunnen of aan je BSN-nummer dat op alle zorgfacturen wordt vermeld.’

Er is nog een lange weg te gaan, zolang DigiD niet functioneert en je niet eigenaar bent van je paspoort en rijbewijs. Hierbij komt ook de privacywetgeving om de hoek kijken. Miedema wijst erop dat er volgend jaar een nieuwe Wet Bescherming Persoonsgegevens komt, maar dat bijna niemand weet wat die inhoudt en hoe je ermee moet omgaan. ’Nederland loopt voorop in de digitale innovatie, maar iets ontwikkelen en er goed mee omgaan, dat zijn twee verschillende dingen. Zie het Elektronisch Patiënten Dossier, een mooi instrument om de zorg op een hoger niveau te brengen en efficiënter vorm te geven. Je kunt het zelfs inzetten voor preventieve activiteiten. Maar veel burgers zijn argwanend, want: liggen mijn gegevens straks op straat of erger: bij mijn zorgverzekeraar?’

Hier komen de ethiek en het morele vraagstuk om de hoek kijken. Wie gebruikt de data en hoe? Met welk oogmerk?

startmakkelijk big data69

Vincent Lubbers: ‘Gebruik je verstand: internet vergeet niets.’

Big Data begint bij bewustzijn

Het probleem met Big Data is dat je in de veelheid van data eindeloos veel koppelingen kunt maken. Internet onthoudt alles. ‘Alleen, bij selectief gebruik verdwijnt de context en contextloze data zijn potentieel waardeloos of zelfs gevaarlijk’, stelt Lubbers.

Vergelijk Big Data eens met Kunstmatige Intelligentie: hebben we in de gaten wat we over ons heen trekken? Openen we niet de Doos van Pandora? Want wanneer is sprake van objectieve, en wanneer van subjectieve data? Voor Smit is dit nauwelijks een dilemma. ‘Bij ons gaat het vaak om data van onderdelen van machines. Dat zijn geen mensen en dus is het conflict tussen het privacy- en het bedrijfsmatige stuk bij ons minder heftig. Hoewel, als je doordenkt…. De maatschappelijk-ethische vraag blijft staan: hoe waarborg je de privacy in Big Data; wat kun je en wat wil je?’

Miedema: ‘Je kunt heel veel delen en koppelen. Zodra je het individu kunt raken in zijn private leven kom je aan zijn privacy.’

Continu worden we gevolgd. Op onze smartphone, langs de autosnelweg, via ons bankpasje, bij de bedrijfspoort, als we onze computer opstarten. Via camera’s, irisscans, vingerafdrukken, je kunt het zo gek niet bedenken. Big brother is overal bezig met het delven van de grondstoffen van Big Data. Die krijg je niet meer terug in zijn Pandora. Big Data zijn onomkeerbaar en we moeten maar zien hoe we ons ertoe gaan verhouden. Dat begint bij bewustzijn.

startmakkelijk big data56

Maas-Jan Smit: ‘Het goud ligt voor het oprapen; maak er gebruik van!’ 

Hybride van cijfers en gevoel

Hoe gebruiken de tafelaars Big Data zelf? ‘Zodra onze database een zekere kwantiteit bereikt kunnen we voorspellingen doen, bijvoorbeeld over de toekomstige vraag en aanbod van horecamedewerkers aan de hand van trendanalyses en query-analyses’, vertelt Hazelhekke. ‘Op basis hiervan kunnen we gericht en onderbouwd adviseren.’

Varma noemt als voorbeeld het analyseren van kassasystemen. ‘Zo kunnen we bijvoorbeeld zien welke artikelen goed lopen en welke niet. In theorie kunnen we deze data ook koppelen aan de gebruikte bankpasjes. En dan overschrijden we de grens tussen subjectief en objectief.’

Smit gebruikt de data, die worden gegenereerd in de industriële processen, voor de verbetering van die processen. ‘We richten ons op de efficiency van een productielijn, wat bijvoorbeeld kan inhouden dat preventieve stilstand veel goedkoper kan zijn dan wachten op een storing. In de praktijk halen we zo verbeteringen van 20 tot 25%.’

Moeten we ons nu helemaal verlaten op de cijfers, de data? Warntjes pleit voor een interactie tussen data en menselijke intuitie: ‘Ik ken voorbeelden dat de kennis en ervaring van een medewerker meer oplevert dan data-analyse. Dus je moet naar een hybride toe en een relatie aanbrengen tussen harde cijfers en zacht gevoel gebaseerd op kennis en ervaring. Cijfers, c.q. data, zjn niet zaligmakend.’

startmakkelijk big data90

Sven Hazelhekke: ‘Wees je bewust van je digitale identiteit.’ 

startmakkelijk big data89 

Hink Warntjes: ‘Get in control.’ 

Grens tussen subjectief en objectief

Het gaat om juist en onjuist. Om goed en slecht. Privacy is hierbij het beperkende anker dat we achter ons aan slepen. De uitdaging is dan ook: hoe kun je Big Data benutten zonder dat je de privacy schendt en hoe voorkom je dat je de grens tussen objectief en subjectief overschrijdt? ‘Zodra je personaliseert begeef je je op glad ijs’, vindt Warntjes. Lubbers vult aan: ‘Hoe beter je weet wie je gebruikers zijn, hoe beter je je activiteiten en processen kunt inzetten. Maar de privacy is inderdaad de grens.’

Hier klink nogmaals de roep om een ethische discussie: moet alles wat kan?

startmakkelijk big data78

Tekst: Andre Staas, Foto: Kiekez, Locatie: Hampshire Hotel – Plaza Groningen - Vergaderen in Groningen